ตู้ปลอดเชื้อ (Laminar Flow Cabinet) เครื่องมือสำคัญที่ต้องมีในห้องปฏิบัติการ (Lab)

การทำงานในห้องปฏิบัติการ (Lab) ไม่ว่าจะด้านชีววิทยา เคมี อาหาร หรือการแพทย์ สิ่งสำคัญคือ “ความสะอาดและความปลอดภัย” เพราะเพียงอนุภาคเล็กน้อยหรือจุลชีพที่ปนเปื้อนจากอากาศ อาจเสี่ยงทำให้การทดลองผิดพลาดหรือเกิดความเสียหายต่อเซลล์ที่เพาะเลี้ยงได้

หนึ่งในอุปกรณ์สำคัญที่ช่วยควบคุมสภาพแวดล้อมเฉพาะที่ให้สะอาดและปลอดภัยได้ดีที่สุดในห้องปฏิบัติการ นั่นคือ “ตู้ปลอดเชื้อ (Laminar Flow Cabinet)” หรือที่ใครหลายคนรู้จักในชื่อตู้ลามินาร์ ตู้เขี่ยเชื้อ หรือตู้เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ ซึ่งเป็นอุปกรณ์พื้นฐานที่ขาดไม่ได้สำหรับการปฏิบัติงานในห้องแล็บ (Lab) ทุกแห่ง

รู้จักกับตู้ปลอดเชื้อ (Laminar Flow Cabinet)

“ตู้ปลอดเชื้อ” หรือที่นิยมเรียกทับศัพท์ว่า “ตู้ลามินาร์” (Laminar Flow Cabinet) คืออุปกรณ์ที่ถูกออกแบบมาเพื่อสร้างสภาพแวดล้อมการทำงานที่สะอาดและปราศจากการปนเปื้อน (Contamination) ภายในห้องแล็บหรือห้องปฏิบัติการ (Lab) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในงานที่ต้องการความสะอาดสูง เช่น การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ หรือการประกอบชิ้นส่วนที่ไวต่ออนุภาค เป็นต้น

การทำงานของตู้ลามินาร์ คือการใช้เทคโนโลยีการไหลของม่านอากาศที่เรียกว่า “Laminar Air Flow” ภายในตู้ ซึ่งเป็นการเคลื่อนที่ของอากาศด้วยความเร็วคงที่ไปในทิศทางขนานและระนาบเดียวกัน ด้วยพัดลมและมอเตอร์เพื่อควบคุมการไหลเวียนของอากาศภายในตู้ปลอดเชื้อและอากาศที่ไหลผ่านแผ่นกรองอากาศ

อีกทั้งยังมีการดักจับอนุภาคในอากาศด้วยแผ่นกรองอากาศประสิทธิภาพสูง “HEPA Filter” ทำงานร่วมกัน เพื่อช่วยในการดักจับและดึงเอาเชื้อที่ปนเปื้อนอยู่ในอากาศไหลเวียนแยกออกมา เพื่อป้องกันการติดเชื้อต่อผู้ปฏิบัติงาน ป้องกันการแพร่กระจายสู่ภายนอกและงานที่กำลังปฏิบัติอยู่

แนะนำบทความที่น่าสนใจ:

ตู้ลามินาร์ หรือตู้ปลอดเชื้อ ใช้ทําอะไร

หน้าที่หลักของตู้ปลอดเชื้อ (Laminar Flow Cabinet) คือการสร้างสภาพแวดล้อมที่ปราศจากเชื้อในพื้นที่ทำงาน และป้องกันการปนเปื้อนข้าม (Cross Contamination) จากสิ่งปนเปื้อนภายนอก โดยมีวัตถุประสงค์ ได้แก่

ป้องกันผู้ปฏิบัติงานจากงานหรือผลิตภัณฑ์ที่เป็นอันตรายภายในตู้ปลอดเชื้อ (Personnel Protection)
ป้องกันงานหรือผลิตภัณฑ์จากการปนเปื้อนข้าม (Cross Contamination) กับสิ่งแปลกปลอมต่าง ๆ ภายนอก (Product Protection)
ป้องกันสภาพแวดล้อมภายนอก (หรือภายในห้องที่เครื่องตั้งอยู่) จากงานหรือผลิตภัณฑ์ที่เป็นอันตรายภายในพื้นที่ทำงาน (Working Area)

ตัวอย่างของการใช้ตู้ปลอดเชื้อในการทดลอง งานวิจัย หรือการปฏิบัติงาน

ตู้เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อสำหรับการเพาะเลี้ยงเซลล์ หรือเนื้อเยื่อพืช/สัตว์
ตู้เขี่ยเชื้อสำหรับการถ่ายเชื้อ การแยกเชื้อ หรือการต่อเชื้อในจานเพาะเชื้อ
การเตรียมสารละลาย หรือส่วนผสมต่าง ๆ ก่อนใช้งานวิจัยหรือทางการแพทย์
งานประกอบอุปกรณ์หรือชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์หรือที่ต้องการความสะอาดสูง

องค์ประกอบสำคัญที่ควรรู้ในตู้ปลอดเชื้อ

Image Source: Kenton China

การทำงานของตู้ลามินาร์ (Laminar Flow Cabinet) ต้องอาศัยส่วนประกอบหลายส่วนที่ทำงานร่วมกันอย่างเป็นระบบ โดยมีส่วนประกอบหลัก ได้แก่

แผ่นกรองชั้นแรก (Pre-filter): แผ่นกรองอากาศชั้นแรกสำหรับดักจับอนุภาคฝุ่นและจุลินทรีย์บางชนิดที่มีขนาดใหญ่ไม่ให้เข้ามาในสภาพแวดล้อมการทำงานภายในตู้ปลอดเชื้อ

แผ่นกรองอากาศ (HEPA Filter): แผ่นกรองอากาศประสิทธิภาพสูงสำหรับการกรองอนุภาคขนาดเล็กถึง 0.3 ไมครอน เช่น ฝุ่นละออง เชื้อรา เชื้อแบคทีเรีย ฯลฯ ไม่ให้ปนเปื้อนในพื้นที่ทำงาน

พัดลม (Blower) และมอเตอร์ (Motor): อุปกรณ์ในการสร้างการไหลเวียนของอากาศภายในตู้ลามินาร์ เพื่อดูดอากาศจากภายนอกและสร้างแรงดันให้อากาศไหลผ่านแผ่นกรองอากาศให้บริสุทธิ์ในรูปแบบ Laminar Air Flow

หลอดยูวี (UV Lamp): หลอดยูวีใช้ในการฆ่าเชื้อ (Sterilization) ภายในตู้ลามินาร์ก่อนเริ่มงาน เพื่อป้องกันการปนเปื้อน

หลอดฟลูออเรสเซนต์ (Fluorescent Lamp): หลอดไฟฟลูออเรสเซนต์ใช้เพื่อให้มีแสงสว่างเพียงพอในระหว่างการทำงานภายในตู้ปลอดเชื้อ

พื้นที่ทำงาน (Working Area): บริเวณที่ใช้ในการปฏิบัติงาน ซึ่งมีลักษณะเป็นพื้นผิวเรียบและมักเป็นสเตนเลส (Stainless) โดยเป็นพื้นที่สะอาดและปราศจากการปนเปื้อนด้วยการไหลของม่านอากาศ (Laminar Air Flow)

การแบ่งประเภทของตู้ปลอดเชื้อ Laminar Air Flow

Image Source: www.Laboratory-Supply.net

ตู้ลามินาร์สามารถแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลักตามทิศทางการไหลของอากาศ ได้แก่

ตู้ลามินาร์ชนิดลมเป่าตามแนวนอน (Horizontal Laminar Flow Cabinet)

หลักการของตู้ลามินาร์ชนิดลมเป่าตามแนวนอน คือ อากาศสะอาดจะถูกกรองผ่านแผ่นกรองอากาศ (HEPA Filter) จากด้านหลังของเครื่องไปยังด้านหน้าบริเวณพื้นที่ทำงานในทิศทางตามแนวนอนในทิศทางเดียวกันและคงที่อย่างสม่ำเสมอ

ตู้ลามินาร์ชนิดลมเป่าตามแนวตั้ง (Vertical Laminar Flow Cabinet)

หลักการของตู้ลามินาร์ชนิดลมเป่าตามแนวตั้ง คือ อากาศสะอาดจะถูกกรองผ่านแผ่นกรองอากาศ (HEPA Filter) จากด้านบนของเครื่องไปยังด้านล่างบริเวณพื้นที่ทำงานในทิศทางตามแนวดิ่งในทิศทางเดียวกันและคงที่อย่างสม่ำเสมอ

การตรวจสอบการทำงานของตู้ปลอดเชื้อ (Certification)

ตู้ปลอดเชื้อ (Laminar Flow Cabinet) ต้องมีการตรวจสอบการทำงานและรับรองสภาพการทำงานของตู้ (Certification) ให้เป็นไปตามมาตรฐานสากล ตั้งแต่การใช้งานตู้ลามินาร์ครั้งแรก และตรวจสอบอย่างสม่ำเสมออย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง โดยช่างผู้เชี่ยวชาญเพื่อตรวจสอบระบบและประเมินเพื่อรับรองประสิทธิภาพการทำงานของตู้ปลอดเชื้อ

รายการตรวจสอบเบื้องต้นของตู้ลามินาร์

การวัดความเร็วลมผ่านพื้นที่ปฏิบัติงาน (Downflow Velocity Test)
การวัดความเร็วลมเข้าหน้าตา (Inflow Velocity Test)
การทดสอบหารอยรั่วของแผ่นกรองอากาศ HEPA Filter (HEPA Filter Leak Test)
การทดสอบรูปแบบการไหลของอากาศ (Airflow smoke Pattern Test)
การทดสอบหารอยรั่วของตู้ปลอดเชื้อ (Cabinet Leak Test) (เฉพาะตู้ A1 เท่านั้น)

รายการตรวจสอบเพิ่มเติมของตู้ลามินาร์

การตรวจสอบความเข้มแสง (Lighting Intensity Test)
การตรวจสอบการสั่นสะเทือน (Vibration Test)
การตรวจสอบระดับเสียง (Noise Level Test)
การตรวจสอบความเข้มของแสงยูวี (UV Light Intensity Check)
การตรวจสอบกระแสไฟฟ้ารั่ว (Electrical Leakage)
การตรวจสอบระบบแจ้งเตือน ระบบล็อกนิรภัย และแรงดันลบ (Alarm, Interlocks, Negative Pressure Test)

ตู้ปลอดเชื้อ หรือตู้ลามินาร์เป็นเครื่องมือที่มีบทบาทสำคัญในการสร้างสภาพแวดล้อมที่สะอาดและปลอดภัยภายในห้องปฏิบัติการ (Lab) เพื่อให้การทำงานปราศจากการปนเปื้อน (Contamination) และคงความแม่นยำในทุกขั้นตอน

อย่างไรก็ตามการที่ตู้ปลอดเชื้อจะทำงานได้เต็มประสิทธิภาพจำเป็นต้องอยู่ในห้องที่มีอากาศสะอาดและควบคุมแรงดันได้ดีซึ่งก็คือ “ห้องคลีนรูม (Cleanroom)” นั่นเอง และเพื่อให้การควบคุมสภาพแวดล้อมโดยรวมของห้องคลีนรูมและห้องปฏิบัติการปราศจากการปนเปื้อนในระหว่างปฏิบัติงาน

จำเป็นจะต้องมี “การทดสอบห้องคลีนรูม (Cleanroom Testing)” ให้เป็นไปตามมาตรฐานสากล โดยทีมผู้เชี่ยวชาญในการทดสอบและใช้เครื่องมือวัดที่ได้มาตรฐาน “Q&E INTERNATIONAL” พร้อมช่วยยกระดับห้องแล็บหรือห้องปฏิบัติการของคุณให้ได้มาตรฐานความสะอาด ความปลอดภัย และความน่าเชื่อถือสูงสุดแบบครบวงจร

สนใจคลิกดูรายละเอียด: 9 ขั้นตอนการทดสอบห้องคลีนรูม (CPT) กับ Q&E INTERNATIONAL

ติดต่อเรา Q&E INTERNATIONAL ได้ที่ช่องทาง

Call: 095-748-7312, 081-595-3011

LINE ID: @248hrupy

Facebook: บริษัท คิว แอนด์ อี อินเตอร์เนชั่นแนล จำกัด

Email: [email protected], [email protected]